Class 9th Sanskrit Chapter 6 Lohtula Solution and Explanation// NCERT class 9th Sanskrit Lohtula Explanation in Hindi
ЁЯУ▒ MAINS EDUCATION APP
рд╖рд╖्рдаः рдкाрдаः — рд▓ौрд╣рддुрд▓ा
рдХрдХ्рд╖ा – рдирд╡рдоी (9рд╡ीं) | рд╡िрд╖рдп – рд╕ंрд╕्рдХृрддрдо् (рд╢ेрдоुрд╖ी рднाрдЧ-1)
★ рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдЕрдн्рдпाрд╕-рдк्рд░рд╢्рдиोрдд्рддрд░ाрдгि рдПрд╡ं рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдкрдпोрдЧी рдиोрдЯ्рд╕ ★
ЁЯУЦ рдкाрда-рд╕ाрд░ / рдкрд░िрдЪрдпः
рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдкाрда рд╡िрд╖्рдгु рд╢рд░्рдоा рдж्рд╡ाрд░ा рд░рдЪिрдд рд╡िрд╢्рд╡рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдиीрддि-рдХрдеाрдЧ्рд░рди्рде 'рдкрдЮ्рдЪрддрди्рдд्рд░рдо्' рдХे 'рдоिрдд्рд░рднेрдж' рдиाрдордХ рддрди्рдд्рд░ рд╕े рд╕ंрдХрд▓िрдд рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдЬीрд░्рдгрдзрди рдиाрдордХ рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдФрд░ рдзрдиिрдХ рд╕ेрда рдХे рдордз्рдп рд▓ोрд╣े рдХी рддрд░ाрдЬू рдФрд░ рдмाрд▓рдХ рдХे рдЕрдкрд╣рд░рдг рдХा рд░ोрдЪрдХ рд╡ृрдд्рддांрдд рд╣ै। рдпрд╣ рдХрдеा рд╢िрдХ्рд╖ा рджेрддी рд╣ै рдХि "рдЬैрд╕े рдХो рддैрд╕ा" (рд╢рдаे рд╢ाрда्рдпं рд╕рдоाрдЪрд░ेрдд्) рдЕрд░्рдеाрдд् рдХрдкрдЯी рдХे рд╕ाрде рдХрдкрдЯрдкूрд░्рдг рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╕े рд╣ी рди्рдпाрдп рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै।
рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдкाрда рд╡िрд╖्рдгु рд╢рд░्рдоा рдж्рд╡ाрд░ा рд░рдЪिрдд рд╡िрд╢्рд╡рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдиीрддि-рдХрдеाрдЧ्рд░рди्рде 'рдкрдЮ्рдЪрддрди्рдд्рд░рдо्' рдХे 'рдоिрдд्рд░рднेрдж' рдиाрдордХ рддрди्рдд्рд░ рд╕े рд╕ंрдХрд▓िрдд рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдЬीрд░्рдгрдзрди рдиाрдордХ рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдФрд░ рдзрдиिрдХ рд╕ेрда рдХे рдордз्рдп рд▓ोрд╣े рдХी рддрд░ाрдЬू рдФрд░ рдмाрд▓рдХ рдХे рдЕрдкрд╣рд░рдг рдХा рд░ोрдЪрдХ рд╡ृрдд्рддांрдд рд╣ै। рдпрд╣ рдХрдеा рд╢िрдХ्рд╖ा рджेрддी рд╣ै рдХि "рдЬैрд╕े рдХो рддैрд╕ा" (рд╢рдаे рд╢ाрда्рдпं рд╕рдоाрдЪрд░ेрдд्) рдЕрд░्рдеाрдд् рдХрдкрдЯी рдХे рд╕ाрде рдХрдкрдЯрдкूрд░्рдг рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╕े рд╣ी рди्рдпाрдп рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै।
рдк्рд░рд╢्рди 1. рдПрдХрдкрджेрди рдЙрдд्рддрд░ं рд▓िрдЦрдд (рдПрдХ рд╢рдм्рдж рдоें рдЙрдд्рддрд░ рд▓िрдЦिрдП)—
(рдХ) рд╡рдгिрдЧ्рдкुрдд्рд░рд╕्рдп рдиाрдо рдХिрдоाрд╕ीрдд्? (рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдХे рдкुрдд्рд░ рдХा рдиाрдо рдХ्рдпा рдеा?)
рдЙрдд्рддрд░рдо् — рдЬीрд░्рдгрдзрдиः
(рдЦ) рддुрд▓ा рдХैः рднрдХ्рд╖िрддा рдЖрд╕ीрдд्? (рддрд░ाрдЬू рдХिрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЦाрдИ рдЧрдИ рдеी?)
рдЙрдд्рддрд░рдо् — рдоूрд╖िрдХैः (рдЪूрд╣ों рдж्рд╡ाрд░ा)
(рдЧ) рдмाрд▓ः рдХेрди рд╣ृрддः рдЗрддि рдЬीрд░्рдгрдзрдиः рдЕрд╡рджрдд्? (рдмाрд▓рдХ рдХो рдХिрд╕рдиे рд╣рд░ рд▓िрдпा, рдЬीрд░्рдгрдзрди рдиे рдХ्рдпा рдХрд╣ा?)
рдЙрдд्рддрд░рдо् — рд╢्рдпेрдиेрди (рдмाрдЬ рдж्рд╡ाрд░ा)
(рдШ) рд╡िрд╡рджрдоाрдиौ рддौ рдж्рд╡ाрд╡рдкि рдХुрдд्рд░ рдЧрддрд╡рди्рддौ? (рдЭрдЧрдб़рддे рд╣ुрдП рджोрдиों рдХрд╣ाँ рдЧрдП?)
рдЙрдд्рддрд░рдо् — рд░ाрдЬрдХुрд▓рдо् / рдзрд░्рдоाрдзिрдХрд░рдгрдо् (рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें)
(рдЩ) рддुрд▓ा рдХीрджृрд╢ी рдЖрд╕ीрдд्? (рддрд░ाрдЬू рдХैрд╕ी рдеी?)
рдЙрдд्рддрд░рдо् — рд▓ौрд╣рдордпी / рд▓ौрд╣рд╕рд╣рд╕्рд░рд╕्рдп (рд▓ोрд╣े рдХी)
рдк्рд░рд╢्рди 2. рдЕрдзोрд▓िрдЦिрддाрдиां рдк्рд░рд╢्рдиाрдиाрдо् рдЙрдд्рддрд░ाрдгि рд╕ंрд╕्рдХृрддрднाрд╖рдпा рд▓िрдЦрдд (рдкूрд░्рдг рд╡ाрдХ्рдп рдоें рдЙрдд्рддрд░)—
(рдХ) рдЬीрд░्рдгрдзрдиः рджेрд╢ाрди्рддрд░ं рдЧрди्рддुрдоिрдЪ्рдЫрди् рдХिं рд╡्рдпрдЪिрди्рддрдпрдд्? (рдЬीрд░्рдгрдзрди рдиे рджूрд╕рд░े рджेрд╢ рдЬाрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдХ्рдпा рд╕ोрдЪा?)
рдЙрдд्рддрд░рдо् — рдЬीрд░्рдгрдзрдиः рд╡्рдпрдЪिрди्рддрдпрдд् рдпрдд् "рдпрд╕्рдоिрди् рджेрд╢े рд╕्рд╡рд╡ीрд░्рдпेрдг рднोрдЧा рднुрдХ्рддाः, рддрд╕्рдоिрди् рд╡िрднрд╡рд╣ीрдиो рдпः рд╡рд╕ेрдд् рд╕ рдкुрд░ुрд╖ाрдзрдоः।"
(рдЦ) рд╕्рд╡рддुрд▓ां рдпाрдЪрдоाрдиं рдЬीрд░्рдгрдзрдиं рд╢्рд░ेрд╖्рдаि рдХिं рдк्рд░рдд्рдпрд╡рджрдд्? (рдЕрдкрдиी рддрд░ाрдЬू рдоाँрдЧрдиे рдкрд░ рд╕ेрда рдиे рдХ्рдпा рдЙрдд्рддрд░ рджिрдпा?)
рдЙрдд्рддрд░рдо् — рд╢्рд░ेрд╖्рдаि рдк्рд░рдд्рдпрд╡рджрдд् рдпрдд् "рднोः! рдиाрд╕्рддि рд╕ा, рдд्рд╡рджीрдпा рддुрд▓ा рдоूрд╖िрдХैः рднрдХ्рд╖िрддा рдЗрддि।"
(рдЧ) рдЬीрд░्рдгрдзрдиः рд╢्рд░ेрд╖्рдаीрд╕ुрддं рдХुрдд्рд░ рдЕрд╕्рдеाрдкрдпрдд्? (рдЬीрд░्рдгрдзрди рдиे рд╕ेрда рдХे рдкुрдд्рд░ рдХो рдХрд╣ाँ рдЫिрдкाрдпा?)
рдЙрдд्рддрд░рдо् — рдЬीрд░्рдгрдзрдиः рд╢्рд░ेрд╖्рдаीрд╕ुрддं рдЧिрд░िрдЧुрд╣ाрдпां рдк्рд░рдХ्рд╖िрдк्рдп рддрдж्рдж्рд╡ाрд░ं рдмृрд╣рдЪ्рдЫिрд▓рдпा рдЖрдЪ्рдЫाрдж्рдп рдЕрд╕्рдеाрдкрдпрдд्।
(рдШ) рдзрд░्рдоाрдзिрдХाрд░िрдгः рдХрдеं рди्рдпाрдпрдо् рдЕрдХुрд░्рд╡рди्? (рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ों рдиे рди्рдпाрдп рдХैрд╕े рдХिрдпा?)
рдЙрдд्рддрд░рдо् — рдзрд░्рдоाрдзिрдХाрд░िрдгः рд╕рдд्рдпं рдЬ्рдЮाрдд्рд╡ा рддौ рдкрд░рд╕्рдкрд░ं рд╕рдо्рдмोрдз्рдп рддुрд▓ा-рд╢िрд╢ु-рдк्рд░рджाрдиेрди рдЙрднौ рд╕рди्рддुрд╖्рдЯौ рдЕрдХुрд░्рд╡рди्।
рдк्рд░рд╢्рди 3. рд╕्рдеूрд▓рдкрджाрди्рдпाрдзृрдд्рдп рдк्рд░рд╢्рдирдиिрд░्рдоाрдгं рдХुрд░ुрдд (рдк्рд░рд╢्рди рдиिрд░्рдоाрдг рдХीрдЬिрдП)—
(рдХ) рдЬीрд░्рдгрдзрдиः рд╡िрднрд╡рдХ्рд╖рдпाрдд् рджेрд╢ाрди्рддрд░ं рдЧрди्рддुрдоैрдЪ्рдЫрдд्।
рдк्рд░рд╢्рдирдо् — рдЬीрд░्рдгрдзрдиः рдХрд╕्рдоाрдд् рджेрд╢ाрди्рддрд░ं рдЧрди्рддुрдоैрдЪ्рдЫрдд्?
(рдЦ) рд╢्рд░ेрд╖्рдаिрдиः рд╢िрд╢ुः рд╕्рдиाрдиोрдкрдХрд░рдгрдо् рдЖрджाрдп рд╡рдгिрдЬा рд╕рд╣ рдк्рд░рд╕्рдеिрддः।
рдк्рд░рд╢्рдирдо् — рд╢्рд░ेрд╖्рдаिрдиः рд╢िрд╢ुः рдХिрдо् рдЖрджाрдп рд╡рдгिрдЬा рд╕рд╣ рдк्рд░рд╕्рдеिрддः?
(рдЧ) рд╡рдгिрдХ рд╢िрд▓рдпा рдЧुрд╣ाрдж्рд╡ाрд░рдо् рдЖрдЪ्рдЫाрджिрддрд╡ाрди्।
рдк्рд░рд╢्рдирдо् — рд╡рдгिрдХ рдХрдпा рдЧुрд╣ाрдж्рд╡ाрд░рдо् рдЖрдЪ्рдЫाрджिрддрд╡ाрди्?
(рдШ) рд╡िрд╡рджрдоाрдиौ рддौ рд░ाрдЬрдХुрд▓ं рдЧрддौ।
рдк्рд░рд╢्рдирдо् — рд╡िрд╡рджрдоाрдиौ рддौ рдХुрдд्рд░ / рдХрдо् рдЧрддौ?
(рдЩ) рддोрд╖िрддौ рддौ рддुрд▓ाрд╢िрд╢ुрдк्рд░рджाрдиेрди рд╕рди्рддुрд╖्рдЯौ рдЬाрддौ।
рдк्рд░рд╢्рдирдо् — рддोрд╖िрддौ рддौ рдХेрди рд╕рди्рддुрд╖्рдЯौ рдЬाрддौ?
рдк्рд░рд╢्рди 4. рдЕрдзोрд▓िрдЦिрддрд╕्рдп рд╢्рд▓ोрдХрд╕्рдп рдЕрди्рд╡рдпं рднाрд╡ाрд░्рдеं рдЪ рд▓िрдЦрдд (рд╢्рд▓ोрдХ рдПрд╡ं рднाрд╡ाрд░्рде)—
рд╢्рд▓ोрдХः — "рддुрд▓ां рд▓ौрд╣рд╕рд╣рд╕्рд░рд╕्рдп рдпрдд्рд░ рдЦाрджрди्рддि рдоूрд╖िрдХाः।
рд░ाрдЬंрд╕्рддрдд्рд░ рд╣рд░ेрдЪ्рдЫ्рдпेрдиो рдмाрд▓рдХं рдиाрдд्рд░ рд╕ंрд╢рдпः॥"
рд░ाрдЬंрд╕्рддрдд्рд░ рд╣рд░ेрдЪ्рдЫ्рдпेрдиो рдмाрд▓рдХं рдиाрдд्рд░ рд╕ंрд╢рдпः॥"
рдЕрди्рд╡рдпः — рд╣े рд░ाрдЬрди्! рдпрдд्рд░ рд▓ौрд╣рд╕рд╣рд╕्рд░рд╕्рдп рддुрд▓ां рдоूрд╖िрдХाः рдЦाрджрди्рддि, рддрдд्рд░ рд╢्рдпेрдиः рдмाрд▓рдХं рд╣рд░ेрдд्, рдЕрдд्рд░ рд╕ंрд╢рдпः рди (рдЕрд╕्рддि)।
рднाрд╡ाрд░्рдеः — рд╣े рд╕рднाрд╕рджों! рдЬिрд╕ рдирдЧрд░ рдоें рдПрдХ рд╣рдЬाрд░ рдкрд▓ (рднाрд░ी) рд▓ोрд╣े рдХी рддрд░ाрдЬू рдХो рдЪूрд╣े рдЦा рд╕рдХрддे рд╣ैं, рд╡рд╣ाँ рдмाрдЬ рднी рдмाрд▓рдХ рдХो рдЙрдб़ाрдХрд░ рд▓े рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЗрд╕рдоें рдХोрдИ рд╕ंрджेрд╣ рдирд╣ीं рд╣ै।
рднाрд╡ाрд░्рдеः — рд╣े рд╕рднाрд╕рджों! рдЬिрд╕ рдирдЧрд░ рдоें рдПрдХ рд╣рдЬाрд░ рдкрд▓ (рднाрд░ी) рд▓ोрд╣े рдХी рддрд░ाрдЬू рдХो рдЪूрд╣े рдЦा рд╕рдХрддे рд╣ैं, рд╡рд╣ाँ рдмाрдЬ рднी рдмाрд▓рдХ рдХो рдЙрдб़ाрдХрд░ рд▓े рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЗрд╕рдоें рдХोрдИ рд╕ंрджेрд╣ рдирд╣ीं рд╣ै।
рдк्рд░рд╢्рди 5. рд╕рдорд╕्рддрдкрджाрдиां рд╡िрдЧ्рд░рд╣ं / рд╡िрдЧ्рд░рд╣рдкрджाрдиां рд╕рдоाрд╕ं рд▓िрдЦрдд (рд╕рдоाрд╕ рдПрд╡ं рд╡िрдЧ्рд░рд╣)—
| рд╕рдорд╕्рддрдкрджрдо् | рд╕рдоाрд╕-рд╡िрдЧ्рд░рд╣ः (рд╕рдоाрд╕рд╕्рдп рдиाрдо) |
|---|---|
| (рдХ) рд╕्рдиाрдиोрдкрдХрд░рдгрдо् | рд╕्рдиाрдирд╕्рдп рдЙрдкрдХрд░рдгрдо् (рд╖рд╖्рдаी рддрдд्рдкुрд░ुрд╖) |
| (рдЦ) рд▓ौрд╣рддुрд▓ा | рд▓ौрд╣рд╕्рдп рддुрд▓ा (рд╖рд╖्рдаी рддрдд्рдкुрд░ुрд╖) |
| (рдЧ) рдЧिрд░िрдЧुрд╣ाрдпाрдо् | рдЧिрд░ेः рдЧुрд╣ाрдпाрдо् (рд╖рд╖्рдаी рддрдд्рдкुрд░ुрд╖) |
| (рдШ) рдзрд░्рдоाрдзिрдХाрд░िрдгः | рдзрд░्рдорд╕्рдп рдЕрдзिрдХाрд░िрдгः (рд╖рд╖्рдаी рддрдд्рдкुрд░ुрд╖) |
| (рдЩ) рд╢्рд░ेрд╖्рдаीрд╕ुрддः | рд╢्рд░ेрд╖्рдаिрдиः рд╕ुрддः (рд╖рд╖्рдаी рддрдд्рдкुрд░ुрд╖) |
| (рдЪ) рддुрд▓ाрд╢िрд╢ू | рддुрд▓ा рдЪ рд╢िрд╢ुः рдЪ (рдж्рд╡рди्рдж्рд╡ рд╕рдоाрд╕) |
рдк्рд░рд╢्рди 6. рдк्рд░рдХृрддि-рдк्рд░рдд्рдпрдп-рд╡िрднाрдЧं рд╕ंрдпोрдЬрдиं рд╡ा рдХुрд░ुрдд (рдк्рд░рдХृрддि-рдк्рд░рдд्рдпрдп)—
| рдк्рд░рдХृрддि + рдк्рд░рдд्рдпрдпः | рдиिрд╖्рдкрди्рдиं рдкрджрдо् (рд╢ुрдж्рдз рд░ूрдк) |
|---|---|
| (рдХ) рдк्рд░ + рдХ्рд╖िрдк् + рд▓्рдпрдк् | рдк्рд░рдХ्рд╖िрдк्рдп |
| (рдЦ) рдЖ + рдЪ्рдЫрдж् + рд▓्рдпрдк् | рдЖрдЪ्рдЫाрдж्рдп |
| (рдЧ) рд╡ि + рд╣рд╕् + рд▓्рдпрдк् | рд╡िрд╣рд╕्рдп |
| (рдШ) рд╣ृ + рдХ्рдд | рд╣ृрддः |
| (рдЩ) рдЧрдо् + рддुрдоुрди् | рдЧрди्рддुрдо् |
| (рдЪ) рд╕्рдиा + рддुрдоुрди् | рд╕्рдиाрддुрдо् |
★ рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡्рдпाрдХрд░рдг-рдмिрди्рджрд╡ः (рд╕рди्рдзि рдПрд╡ं рдкрд░्рдпाрдпрдкрджाрдиि) ★
1. рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕рди्рдзि-рд╡िрдЪ्рдЫेрджः —
• рддрдж्рдж्рд╡ाрд░рдо् = рддрдд् + рдж्рд╡ाрд░рдо् (рд╡्рдпрдЮ्рдЬрди рд╕рди्рдзि)
• рдпрдд्рдиेрдиाрдкि = рдпрдд्рдиेрди + рдЕрдкि (рджीрд░्рдШ рд╕рди्рдзि)
• рдиाрд╕्рддि = рди + рдЕрд╕्рддि (рджीрд░्рдШ рд╕рди्рдзि)
• рдЕрдд्рд░ाрдЧрддः = рдЕрдд्рд░ + рдЖрдЧрддः (рджीрд░्рдШ рд╕рди्рдзि)
• рдпрдд्рдиेрдиाрдкि = рдпрдд्рдиेрди + рдЕрдкि (рджीрд░्рдШ рд╕рди्рдзि)
• рдиाрд╕्рддि = рди + рдЕрд╕्рддि (рджीрд░्рдШ рд╕рди्рдзि)
• рдЕрдд्рд░ाрдЧрддः = рдЕрдд्рд░ + рдЖрдЧрддः (рджीрд░्рдШ рд╕рди्рдзि)
2. рд╕рдоाрдиाрд░्рдердХ-рдкрджाрдиि —
• рд╢्рд░ेрд╖्рдаि = рдзрдиिрдХः / рд╡рдгिрдХ
• рд╢्рдпेрдиः = рдкрдХ्рд╖िрд░ाрдЬः / рдЧृрдз्рд░рд╡िрд╢ेрд╖ः (рдмाрдЬ рдкрдХ्рд╖ी)
• рдоूрд╖िрдХाः = рдЖрдЦрд╡ः (рдЪूрд╣े)
• рд╡िрднрд╡ः = рдзрдирдо् / рдРрд╢्рд╡рд░्рдпрдо्
• рд╢्рдпेрдиः = рдкрдХ्рд╖िрд░ाрдЬः / рдЧृрдз्рд░рд╡िрд╢ेрд╖ः (рдмाрдЬ рдкрдХ्рд╖ी)
• рдоूрд╖िрдХाः = рдЖрдЦрд╡ः (рдЪूрд╣े)
• рд╡िрднрд╡ः = рдзрдирдо् / рдРрд╢्рд╡рд░्рдпрдо्
Comments
Post a Comment