- Get link
- X
- Other Apps
- Get link
- X
- Other Apps
MAINS EDUCATION
Class 12 Economics | Chapter 1: Micro and Macro Economics and Economy | 22 Slides
MAINS EDUCATION
Class 12 · Economics
PART A : MICRO-ECONOMICS
Chapter 1
Micro and Macro Economics and Economy
рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХा рдкрд░िрдЪрдп, рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╕рдорд╕्рдпाрдПँ, рдЙрдд्рдкाрджрди рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╡рдХ्рд░ рдПрд╡ं рд╡्рдпрд╖्рдЯि–рд╕рдорд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░
Notes
Q&A Bank
MP Board Pattern
mainseducation.com01 / 22
MAINS EDUCATION
Notes
рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХा рдЕрд░्рдеMeaning of Economics
- рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ (Economics) рд╡рд╣ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рд╣ै рдЬो рд╕ीрдоिрдд рд╕ाрдзрдиों (limited resources) рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЕрд╕ीрдоिрдд рдоाрдирд╡ीрдп рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдУं (unlimited wants) рдХी рдкूрд░्рддि рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рддा рд╣ै।
- рд╢рдм्рдж "Economics" рдЧ्рд░ीрдХ рд╢рдм्рдж "Oikonomia" рд╕े рдмрдиा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै "рдЧृрд╣ рдк्рд░рдмंрдзрди" (household management)।
- рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдпрд╣ рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рд╕рдоाрдЬ рдЕрдкрдиे рд╕ीрдоिрдд рд╕ाрдзрдиों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХैрд╕े рдХрд░рддा рд╣ै рддाрдХि рдЕрдзिрдХрддрдо рд╕ंрддुрд╖्рдЯि рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ो рд╕рдХे।
Adam Smith (рдзрди-рдк्рд░рдзाрди рдкрд░िрднाрд╖ा)
"рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдзрди рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди рдХा рд╡िрдЬ्рдЮाрди рд╣ै" — Wealth of Nations (1776)
Lord Robbins (рджुрд░्рд▓рднрддा-рдк्рд░рдзाрди рдкрд░िрднाрд╖ा)
рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рд╡рд╣ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рд╣ै рдЬो рд╕ीрдоिрдд рд╕ाрдзрдиों рддрдеा рд╡ैрдХрд▓्рдкिрдХ рдЙрдкрдпोрдЧों рд╡ाрд▓ी рдЕрд╕ीрдоिрдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдУं рдХे рдмीрдЪ рдоाрдирд╡ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рддा рд╣ै।
mainseducation.com02 / 22
MAINS EDUCATION
Notes
рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╕рдорд╕्рдпाрдПँCentral Problems of an Economy
1. What to Produce (рдХ्рдпा рдЙрдд्рдкाрджрди рдХрд░ें)
рдХिрди рд╡рд╕्рддुрдУं рд╡ рд╕ेрд╡ाрдУं рдХा, рдХिрддрдиी рдоाрдд्рд░ा рдоें рдЙрдд्рдкाрджрди рдХिрдпा рдЬाрдП — рдЙрдкрднोрдХ्рддा рд╡рд╕्рддुрдПँ рдпा рдкूँрдЬीрдЧрдд рд╡рд╕्рддुрдПँ।
2. How to Produce (рдХैрд╕े рдЙрдд्рдкाрджрди рдХрд░ें)
рдХिрд╕ рддрдХрдиीрдХ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ो — рд╢्рд░рдо-рдк्рд░рдзाрди (labour intensive) рдпा рдкूँрдЬी-рдк्рд░рдзाрди (capital intensive) рддрдХрдиीрдХ।
3. For Whom to Produce (рдХिрд╕рдХे рд▓िрдП рдЙрдд्рдкाрджрди рдХрд░ें)
рдЙрдд्рдкाрджिрдд рд╡рд╕्рддुрдУं рдХा рд╡िрддрд░рдг рд╕рдоाрдЬ рдХे рд╡िрднिрди्рди рд╡рд░्рдЧों рдоें рдХैрд╕े рдХिрдпा рдЬाрдП — рдпрд╣ рдЖрдп-рд╡िрддрд░рдг рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рд╣ै।
4. Problem of Economic Growth
рд╕ाрдзрдиों рдХा рдкूрд░्рдг рд╡ рдХुрд╢рд▓ рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рднाрд╡ी рдЙрдд्рдкाрджрди рдХ्рд╖рдорддा (production capacity) рдоें рд╡ृрдж्рдзि рдХैрд╕े рдХी рдЬाрдП।
mainseducation.com03 / 22
MAINS EDUCATION
Notes
рдЙрдд्рдкाрджрди рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╡рдХ्рд░Production Possibility Curve (PPC)
- PPC рд╡рд╣ рд╡рдХ्рд░ рд╣ै рдЬो рджी рдЧрдИ рддрдХрдиीрдХ рд╡ рд╕ाрдзрдиों рд╕े рджो рд╡рд╕्рддुрдУं рдХे рдЕрдзिрдХрддрдо рд╕ंрднाрд╡िрдд рдЙрдд्рдкाрджрди рд╕ंрдпोрдЬрдиों рдХो рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै।
- рдЗрд╕े Transformation Curve рднी рдХрд╣рддे рд╣ैं।
- рд╡рдХ्рд░ рдоूрд▓ рдмिंрджु рдХी рдУрд░ рдЕрд╡рддрд▓ (concave) рд╣ोрддा рд╣ै — MOC рдмрдв़рдиे рдХे рдХाрд░рдг।
- рд╡рдХ्рд░ рдХे рдЕंрджрд░ рдХा рдмिंрджु = рд╕ाрдзрдиों рдХा рдЕрд▓्рдк рдЙрдкрдпोрдЧ (underutilisation)।
- рд╡рдХ्рд░ рдХे рдмाрд╣рд░ рдХा рдмिंрджु = рдЕрд╕ंрднрд╡ (unattainable), рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕ाрдзрдиों рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा।
mainseducation.com04 / 22
MAINS EDUCATION
Notes
рдЕрд╡рд╕рд░ рд▓ाрдЧрдд рдПрд╡ं рд╕ीрдоांрдд рдЕрд╡рд╕рд░ рд▓ाрдЧрддOpportunity Cost & Marginal Opportunity Cost (MOC)
рдЕрд╡рд╕рд░ рд▓ाрдЧрдд (Opportunity Cost)
рдХिрд╕ी рд╡рд╕्рддु рдХी рдПрдХ рдЗрдХाрдИ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдд्рдпाрдЧी рдЧрдИ рджूрд╕рд░ी рд╡рд╕्рддु рдХी рдоाрдд्рд░ा рдХो рдЕрд╡рд╕рд░ рд▓ाрдЧрдд рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдЗрд╕े "рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд▓ाрдЧрдд" рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।
рд╕ीрдоांрдд рдЕрд╡рд╕рд░ рд▓ाрдЧрдд (MOC)
рд╡рд╕्рддु X рдХी рдПрдХ рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЗрдХाрдИ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рд╣ेрддु рдд्рдпाрдЧी рдЧрдИ рд╡рд╕्рддु Y рдХी рдоाрдд्рд░ा। PPC рдкрд░ MOC рд▓рдЧाрддाрд░ рдмрдв़рддी рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рд╡рдХ्рд░ рдЕрд╡рддрд▓ рд╣ोрддा рд╣ै।
рдХाрд░рдг: рд╕рднी рд╕ाрдзрди рджोрдиों рд╡рд╕्рддुрдУं рдХे рдЙрдд्рдкाрджрди рдоें рд╕рдоाрди рд░ूрдк рд╕े рдХुрд╢рд▓ рдирд╣ीं рд╣ोрддे (рд╕ाрдзрдиों рдХी рдЧैрд░-рд╕्рдеाрдиांрддрд░рдгीрдпрддा / imperfect substitutability)।
mainseducation.com05 / 22
MAINS EDUCATION
Notes
рдпрдеाрд░्рде рдПрд╡ं рдЖрджрд░्рд╢ рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░Positive vs Normative Economics
| рдЖрдзाрд░ | Positive Economics (рдпрдеाрд░्рдерд╡ाрджी) | Normative Economics (рдЖрджрд░्рд╢рд╡ाрджी) |
|---|---|---|
| рдЕрд░्рде | "рдХ्рдпा рд╣ै" (What is) рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди — рддрде्рдпों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд | "рдХ्рдпा рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП" (What ought to be) рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди — рдоूрд▓्рдп-рдиिрд░्рдгрдпों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд |
| рдк्рд░рдХृрддि | рд╡рд╕्рддुрдиिрд╖्рда (Objective) | рд╡्рдпрдХ्рддिрдиिрд╖्рда (Subjective) |
| рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг | рддрде्рдпों рд╕े рд╕рдд्рдпाрдкिрдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै | рддрде्рдпों рд╕े рд╕рдд्рдпाрдкिрдд рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा |
| рдЙрджाрд╣рд░рдг | "рднाрд░рдд рдоें рдмेрд░ोрдЬрдЧाрд░ी рджрд░ 7% рд╣ै" | "рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдмेрд░ोрдЬрдЧाрд░ी рдХрдо рдХрд░рдиी рдЪाрд╣िрдП" |
mainseducation.com06 / 22
MAINS EDUCATION
Notes
рд╡्рдпрд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░Microeconomics — Meaning & Features
- рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЖрд░्рдеिрдХ рдЗрдХाрдЗрдпों — рдЙрдкрднोрдХ्рддा, рдлрд░्рдо, рдЙрдж्рдпोрдЧ — рдХे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди।
- рдоूрд▓्рдп рд╕िрдж्рдзांрдд (Price Theory) рднी рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै।
- рдк्рд░рддिрдкाрджрдХ: Alfred Marshall
Features
- рдЖंрд╢िрдХ рд╕ंрддुрд▓рди рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг (Partial Equilibrium)
- рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЗрдХाрдИ рдХेंрдж्рд░िрдд
- рдоूрд▓्рдп рдиिрд░्рдзाрд░рдг рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди
- рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг (Slicing method)
mainseducation.com07 / 22
MAINS EDUCATION
Notes
рд╕рдорд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░Macroeconomics — Meaning & Features
- рд╕рдордЧ्рд░ рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा — рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖрдп, рд░ोрдЬрдЧाрд░, рдоूрд▓्рдп рд╕्рддрд░ — рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди।
- рдЖрдп рд╕िрдж्рдзांрдд (Income Theory) рднी рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै।
- рдк्рд░рддिрдкाрджрдХ: J.M. Keynes (1936, General Theory)
Features
- рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕ंрддुрд▓рди рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг (General Equilibrium)
- рд╕рдордЧ्рд░ों (aggregates) рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди
- рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖрдп, рдоुрдж्рд░ाрд╕्рдлीрддि, рдмेрд░ोрдЬрдЧाрд░ी
- Lumping method
mainseducation.com08 / 22
MAINS EDUCATION
Notes
рд╡्рдпрд╖्рдЯि рдмрдиाрдо рд╕рдорд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░Micro vs Macro Economics
| рдЖрдзाрд░ | Microeconomics | Macroeconomics |
|---|---|---|
| рдЕрд░्рде | рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЗрдХाрдЗрдпों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди | рд╕рдордЧ्рд░ рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди |
| рдк्рд░рддिрдкाрджрдХ | Alfred Marshall | J.M. Keynes |
| рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг | Slicing method | Lumping method |
| рдЙрдкрдХрд░рдг | рдоाँрдЧ-рдкूрд░्рддि, рдоूрд▓्рдп рдиिрд░्рдзाрд░рдг | рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖрдп, рдХुрд▓ рдоाँрдЧ-рдкूрд░्рддि |
| рд╕ीрдоा | Fallacy of composition рд╕ंрднрд╡ | рд╡्рдпрд╖्рдЯि рдЗрдХाрдЗрдпों рдХी рдЙрдкेрдХ्рд╖ा |
mainseducation.com09 / 22
MAINS EDUCATION
Notes
рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рдк्рд░рдХाрд░Types of Economy
1. рдкूँрдЬीрд╡ाрджी (Capitalist)
рдиिрдЬी рд╕्рд╡ाрдоिрдд्рд╡, рдоूрд▓्рдп-рддंрдд्рд░ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ंрдЪाрд▓рди, рди्рдпूрдирддрдо рд╕рд░рдХाрд░ी рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк। рдЙрджा. USA
2. рд╕рдоाрдЬрд╡ाрджी (Socialist)
рд╕ाрдзрдиों рдкрд░ рд╕ाрдоूрд╣िрдХ/рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕्рд╡ाрдоिрдд्рд╡, рдХेंрдж्рд░ीрдп рдиिрдпोрдЬрди рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рдгрдп। рдЙрджा. рдкूрд░्рд╡ USSR
3. рдоिрд╢्рд░िрдд (Mixed)
рдиिрдЬी рд╡ рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рджोрдиों рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХा рд╕рд╣рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡। рдЙрджा. рднाрд░рдд
рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा
рд╡рд╣ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдЬिрд╕рдоें рдЙрдд्рдкाрджрди, рд╡िрддрд░рдг рдПрд╡ं рдЙрдкрднोрдЧ рд╕े рдЬुрдб़ी рдЖрд░्рдеिрдХ рдХ्рд░िрдпाрдПँ рд╕ंрдЧрдаिрдд рд╣ोрддी рд╣ैं।
mainseducation.com10 / 22
MAINS EDUCATION
Question Bank
Exam Preparation
рдк्рд░рд╢्рди-рдЙрдд्рддрд░ рдмैंрдХ
Chapter 1 — Q&A
1 рдЕंрдХ, 2-3 рдЕंрдХ рдПрд╡ं 5-6 рдЕंрдХ рдк्рд░рд╢्рдиों рдХा рдкूрд░्рдг рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ — MP Board / Ruk Jana Nahin рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдкैрдЯрд░्рди рдЕрдиुрд╕ाрд░
1 Mark Questions
3-4 Mark Questions
6 Mark Questions
mainseducation.com11 / 22
MAINS EDUCATION
1 Mark Questions
рдЕрддि рд▓рдШु рдЙрдд्рддрд░ीрдп рдк्рд░рд╢्рдиVery Short Answer Type
1рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рд╢рдм्рдж рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рдХिрд╕ рднाрд╖ा рд╕े рд╣ुрдИ рд╣ै?1 рдЕंрдХ
рдЙрдд्рддрд░: рдЧ्рд░ीрдХ рднाрд╖ा рдХे рд╢рдм्рдж "Oikonomia" рд╕े।
2рд╡्рдпрд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рдЬрдирдХ рдХौрди рд╣ैं?1 рдЕंрдХ
рдЙрдд्рддрд░: рдк्рд░ो. рдЕрд▓्рдл्рд░ेрдб рдоाрд░्рд╢рд▓ (Alfred Marshall)।
3рд╕рдорд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рдЬрдирдХ рдХौрди рд╣ैं?1 рдЕंрдХ
рдЙрдд्рддрд░: рдк्рд░ो. рдЬे.рдПрдо. рдХीрди्рд╕ (J.M. Keynes)।
4PPC рдХा рдкूрд░ा рдиाрдо рд▓िрдЦिрдП।1 рдЕंрдХ
рдЙрдд्рддрд░: Production Possibility Curve (рдЙрдд्рдкाрджрди рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╡рдХ्рд░)।
mainseducation.com12 / 22
MAINS EDUCATION
1 Mark Questions
5рдЕрд╡рд╕рд░ рд▓ाрдЧрдд рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा рджीрдЬिрдП।1 рдЕंрдХ
рдЙрдд्рддрд░: рдХिрд╕ी рд╡рд╕्рддु рдХी рдПрдХ рдЗрдХाрдИ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рд╣ेрддु рдд्рдпाрдЧी рдЧрдИ рджूрд╕рд░ी рд╡рд╕्рддु рдХी рдоाрдд्рд░ा рдХो рдЕрд╡рд╕рд░ рд▓ाрдЧрдд рдХрд╣рддे рд╣ैं।
6PPC рдоूрд▓ рдмिंрджु рдХी рдУрд░ рдЕрд╡рддрд▓ рдХ्рдпों рд╣ोрддा рд╣ै?1 рдЕंрдХ
рдЙрдд्рддрд░: рдмрдв़рддी рд╣ुрдИ рд╕ीрдоांрдд рдЕрд╡рд╕рд░ рд▓ाрдЧрдд (increasing MOC) рдХे рдХाрд░рдг।
7"Wealth of Nations" рдкुрд╕्рддрдХ рдХे рд▓ेрдЦрдХ рдХौрди рд╣ैं?1 рдЕंрдХ
рдЙрдд्рддрд░: рдПрдбрдо рд╕्рдоिрде (Adam Smith), 1776।
8рднाрд░рдд рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╣ै?1 рдЕंрдХ
рдЙрдд्рддрд░: рдоिрд╢्рд░िрдд рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा (Mixed Economy)।
mainseducation.com13 / 22
MAINS EDUCATION
3-4 Mark Questions
рд▓рдШु рдЙрдд्рддрд░ीрдп рдк्рд░рд╢्рдиShort Answer Type
1рдпрдеाрд░्рде рдПрд╡ं рдЖрджрд░्рд╢ рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдоें рдЕंрддрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХीрдЬिрдП।3 рдЕंрдХ
рдЙрдд्рддрд░: рдпрдеाрд░्рде рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ (Positive Economics) рддрде्рдпों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ "рдХ्рдпा рд╣ै" рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рддा рд╣ै — рдЗрд╕े рддрде्рдпों рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдд्рдпाрдкिрдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЬैрд╕े "рднाрд░рдд рдХी рдоुрдж्рд░ाрд╕्рдлीрддि рджрд░ 6% рд╣ै"। рд╡рд╣ीं рдЖрджрд░्рд╢ рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ (Normative Economics) рдоूрд▓्рдп-рдиिрд░्рдгрдпों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ "рдХ्рдпा рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП" рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬैрд╕े "рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдХрд░ рджрд░ рдХрдо рдХрд░рдиी рдЪाрд╣िрдП"। рдкрд╣рд▓ा рд╡рд╕्рддुрдиिрд╖्рда рд╣ै, рджूрд╕рд░ा рд╡्рдпрдХ्рддिрдиिрд╖्рда।
mainseducation.com14 / 22
MAINS EDUCATION
3-4 Mark Questions
2рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╕рдорд╕्рдпाрдПँ рдХौрди-рдХौрди рд╕ी рд╣ैं? рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рдоें рд╕рдордЭाрдЗрдП।4 рдЕंрдХ
рдЙрдд्рддрд░: рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рд╕ाрдзрдиों рдХी рд╕ीрдоिрддрддा рдХे рдХाрд░рдг рдиिрдо्рди рддीрди рдоूрд▓ рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиा рдкрдб़рддा рд╣ै —
(1) рдХ्рдпा рдЙрдд्рдкाрджрди рдХрд░ें — рдХिрди рд╡рд╕्рддुрдУं рдХा рдХिрддрдиी рдоाрдд्рд░ा рдоें рдЙрдд्рдкाрджрди рд╣ो;
(2) рдХैрд╕े рдЙрдд्рдкाрджрди рдХрд░ें — рдХिрд╕ рддрдХрдиीрдХ (рд╢्рд░рдо-рдк्рд░рдзाрди/рдкूँрдЬी-рдк्рд░рдзाрди) рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ो;
(3) рдХिрд╕рдХे рд▓िрдП рдЙрдд्рдкाрджрди рдХрд░ें — рдЙрдд्рдкाрджिрдд рд╡рд╕्рддुрдУं рдХा рд╡िрддрд░рдг рд╕рдоाрдЬ рдоें рдХैрд╕े рд╣ो। рдЗрд╕рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╕ाрдзрдиों рдХे рдХुрд╢рд▓ рдЙрдкрдпोрдЧ рдПрд╡ं рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ंрд╡ृрдж्рдзि рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рднी рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд╣ै।
(1) рдХ्рдпा рдЙрдд्рдкाрджрди рдХрд░ें — рдХिрди рд╡рд╕्рддुрдУं рдХा рдХिрддрдиी рдоाрдд्рд░ा рдоें рдЙрдд्рдкाрджрди рд╣ो;
(2) рдХैрд╕े рдЙрдд्рдкाрджрди рдХрд░ें — рдХिрд╕ рддрдХрдиीрдХ (рд╢्рд░рдо-рдк्рд░рдзाрди/рдкूँрдЬी-рдк्рд░рдзाрди) рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ो;
(3) рдХिрд╕рдХे рд▓िрдП рдЙрдд्рдкाрджрди рдХрд░ें — рдЙрдд्рдкाрджिрдд рд╡рд╕्рддुрдУं рдХा рд╡िрддрд░рдг рд╕рдоाрдЬ рдоें рдХैрд╕े рд╣ो। рдЗрд╕рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╕ाрдзрдиों рдХे рдХुрд╢рд▓ рдЙрдкрдпोрдЧ рдПрд╡ं рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ंрд╡ृрдж्рдзि рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рднी рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд╣ै।
mainseducation.com15 / 22
MAINS EDUCATION
3-4 Mark Questions
3рд╕ीрдоांрдд рдЕрд╡рд╕рд░ рд▓ाрдЧрдд (MOC) рдХ्рдпा рд╣ै? PPC рдкрд░ рдпрд╣ рдХ्рдпों рдмрдв़рддी рд╣ै?4 рдЕंрдХ
рдЙрдд्рддрд░: рд╡рд╕्рддु X рдХी рдПрдХ рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЗрдХाрдИ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рд╣ेрддु рдд्рдпाрдЧी рдЧрдИ рд╡рд╕्рддु Y рдХी рдоाрдд्рд░ा рдХो рд╕ीрдоांрдд рдЕрд╡рд╕рд░ рд▓ाрдЧрдд рдХрд╣рддे рд╣ैं। PPC рдкрд░ рдЬैрд╕े-рдЬैрд╕े рд╡рд╕्рддु X рдХा рдЙрдд्рдкाрджрди рдмрдв़ाрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рд╡ैрд╕े-рд╡ैрд╕े рд╡рд╕्рддु Y рдХे рдЕрдзिрдХाрдзिрдХ рд╕ाрдзрдиों рдХो X рдЙрдд्рдкाрджрди рдоें рд▓рдЧाрдиा рдкрдб़рддा рд╣ै। рдЪूँрдХि рд╕рднी рд╕ाрдзрди рджोрдиों рд╡рд╕्рддुрдУं рдХे рдЙрдд्рдкाрджрди рдоें рд╕рдоाрди рд░ूрдк рд╕े рдХुрд╢рд▓ (perfectly substitutable) рдирд╣ीं рд╣ोрддे, рдЕрддः MOC рдиिрд░ंрддрд░ рдмрдв़рддी рдЬाрддी рд╣ै — рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि PPC рдоूрд▓ рдмिंрджु рдХी рдУрд░ рдЕрд╡рддрд▓ рдЖрдХाрд░ рдХा рд╣ोрддा рд╣ै।
mainseducation.com16 / 22
MAINS EDUCATION
3-4 Mark Questions
4рд╡्рдпрд╖्рдЯि рдПрд╡ं рд╕рдорд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдоें рдХोрдИ рддीрди рдЕंрддрд░ рд▓िрдЦिрдП।3 рдЕंрдХ
рдЙрдд्рддрд░:
1. рдЕрд░्рде: рд╡्рдпрд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЗрдХाрдЗрдпों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рддा рд╣ै рдЬрдмрдХि рд╕рдорд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рд╕рдордЧ्рд░ рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХा।
2. рдк्рд░рддिрдкाрджрдХ: рд╡्рдпрд╖्рдЯि рдХे рдЬрдирдХ рдоाрд░्рд╢рд▓ рд╣ैं рдЬрдмрдХि рд╕рдорд╖्рдЯि рдХे рдЬрдирдХ рдХीрди्рд╕ рд╣ैं।
3. рдЙрдкाрдЧрдо: рд╡्рдпрд╖्рдЯि Slicing method рдЕрдкрдиाрддा рд╣ै рдЬрдмрдХि рд╕рдорд╖्рдЯि Lumping method।
1. рдЕрд░्рде: рд╡्рдпрд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЗрдХाрдЗрдпों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рддा рд╣ै рдЬрдмрдХि рд╕рдорд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рд╕рдордЧ्рд░ рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХा।
2. рдк्рд░рддिрдкाрджрдХ: рд╡्рдпрд╖्рдЯि рдХे рдЬрдирдХ рдоाрд░्рд╢рд▓ рд╣ैं рдЬрдмрдХि рд╕рдорд╖्рдЯि рдХे рдЬрдирдХ рдХीрди्рд╕ рд╣ैं।
3. рдЙрдкाрдЧрдо: рд╡्рдпрд╖्рдЯि Slicing method рдЕрдкрдиाрддा рд╣ै рдЬрдмрдХि рд╕рдорд╖्рдЯि Lumping method।
mainseducation.com17 / 22
MAINS EDUCATION
6 Mark Questions
рджीрд░्рдШ рдЙрдд्рддрд░ीрдп рдк्рд░рд╢्рдиLong Answer Type
1рдЙрдд्рдкाрджрди рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╡рдХ्рд░ (PPC) рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХीрдЬिрдП। рдЗрд╕рдХी рдоाрди्рдпрддाрдПँ рднी рд▓िрдЦिрдП।6 рдЕंрдХ
рдЙрдд्рддрд░: рдЙрдд्рдкाрджрди рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╡рдХ्рд░ рд╡рд╣ рд╡рдХ्рд░ рд╣ै рдЬो рджी рдЧрдИ рддрдХрдиीрдХ рд╡ рд╕ीрдоिрдд рд╕ाрдзрдиों рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕े рджो рд╡рд╕्рддुрдУं рдХे рдЕрдзिрдХрддрдо рд╕ंрднाрд╡िрдд рдЙрдд्рдкाрджрди рд╕ंрдпोрдЬрдиों рдХो рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै। рд╡рдХ्рд░ рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдмिंрджु рд╕ाрдзрдиों рдХे рдкूрд░्рдг рдПрд╡ं рдХुрд╢рд▓ рдЙрдкрдпोрдЧ рдХो рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै। рд╡рдХ्рд░ рдХे рдЕंрджрд░ рдХा рдмिंрджु рд╕ाрдзрдиों рдХे рдЕрд▓्рдк-рдЙрдкрдпोрдЧ рдХो рддрдеा рд╡рдХ्рд░ рдХे рдмाрд╣рд░ рдХा рдмिंрджु рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕ाрдзрдиों рд╕े рдЕрд╕ंрднрд╡ рдЙрдд्рдкाрджрди рдХो рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै।
рдоाрди्рдпрддाрдПँ: (1) рдХेрд╡рд▓ рджो рд╡рд╕्рддुрдУं рдХा рдЙрдд्рдкाрджрди, (2) рд╕ाрдзрдиों рдХी рдоाрдд्рд░ा рд╕्рдеिрд░, (3) рддрдХрдиीрдХ рд╕्рдеिрд░, (4) рд╕ाрдзрдиों рдХा рдкूрд░्рдг рдЙрдкрдпोрдЧ, (5) рд╕ाрдзрди рджोрдиों рд╡рд╕्рддुрдУं рдХे рдмीрдЪ рд╕्рдеाрдиांрддрд░рдгीрдп рдкрд░ंрддु рд╕рдоाрди рд░ूрдк рд╕े рдХुрд╢рд▓ рдирд╣ीं।
рдоाрди्рдпрддाрдПँ: (1) рдХेрд╡рд▓ рджो рд╡рд╕्рддुрдУं рдХा рдЙрдд्рдкाрджрди, (2) рд╕ाрдзрдиों рдХी рдоाрдд्рд░ा рд╕्рдеिрд░, (3) рддрдХрдиीрдХ рд╕्рдеिрд░, (4) рд╕ाрдзрдиों рдХा рдкूрд░्рдг рдЙрдкрдпोрдЧ, (5) рд╕ाрдзрди рджोрдиों рд╡рд╕्рддुрдУं рдХे рдмीрдЪ рд╕्рдеाрдиांрддрд░рдгीрдп рдкрд░ंрддु рд╕рдоाрди рд░ूрдк рд╕े рдХुрд╢рд▓ рдирд╣ीं।
mainseducation.com18 / 22
MAINS EDUCATION
6 Mark Questions
2рд╡्рдпрд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдПрд╡ं рд╕рдорд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдоें рдЕंрддрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рджोрдиों рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ рдмрддाрдЗрдП।6 рдЕंрдХ
рдЙрдд्рддрд░: рд╡्рдпрд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЖрд░्рдеिрдХ рдЗрдХाрдЗрдпों рдЬैрд╕े рдЙрдкрднोрдХ्рддा, рдлрд░्рдо рдПрд╡ं рдЙрдж्рдпोрдЧ рдХे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕े рдоूрд▓्рдп рд╕िрдж्рдзांрдд рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै (рдк्рд░рддिрдкाрджрдХ: рдоाрд░्рд╢рд▓)। рдЗрд╕рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ рд╣ैं — рдЖंрд╢िрдХ рд╕ंрддुрд▓рди рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг, Slicing method, рдоूрд▓्рдп рдиिрд░्рдзाрд░рдг рдЕрдз्рдпрдпрди।
рд╕рдорд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рд╕рдордЧ्рд░ों — рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖрдп, рдХुрд▓ рд░ोрдЬрдЧाрд░, рд╕ाрдоाрди्рдп рдоूрд▓्рдп рд╕्рддрд░ — рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕े рдЖрдп рд╕िрдж्рдзांрдд рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै (рдк्рд░рддिрдкाрджрдХ: рдХीрди्рд╕)। рдЗрд╕рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ рд╣ैं — рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕ंрддुрд▓рди рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг, Lumping method, рд╕рдордЧ्рд░ рдоाँрдЧ-рдкूрд░्рддि рдЕрдз्рдпрдпрди। рджोрдиों рд╢ाрдЦाрдПँ рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХी рдкूрд░рдХ рд╣ैं।
рд╕рдорд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рд╕рдордЧ्рд░ों — рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЖрдп, рдХुрд▓ рд░ोрдЬрдЧाрд░, рд╕ाрдоाрди्рдп рдоूрд▓्рдп рд╕्рддрд░ — рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕े рдЖрдп рд╕िрдж्рдзांрдд рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै (рдк्рд░рддिрдкाрджрдХ: рдХीрди्рд╕)। рдЗрд╕рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ рд╣ैं — рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕ंрддुрд▓рди рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг, Lumping method, рд╕рдордЧ्рд░ рдоाँрдЧ-рдкूрд░्рддि рдЕрдз्рдпрдпрди। рджोрдиों рд╢ाрдЦाрдПँ рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХी рдкूрд░рдХ рд╣ैं।
mainseducation.com19 / 22
MAINS EDUCATION
6 Mark Questions
3рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕े рдХ्рдпा рдЖрд╢рдп рд╣ै? рдЗрд╕рдХे рдк्рд░рдХाрд░ों рдХी рд╡िрд╡ेрдЪрдиा рдХीрдЬिрдП।6 рдЕंрдХ
рдЙрдд्рддрд░: рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╡рд╣ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдЙрдд्рдкाрджрди, рд╡िрддрд░рдг рдПрд╡ं рдЙрдкрднोрдЧ рд╕े рдЬुрдб़ी рд╕рднी рдЖрд░्рдеिрдХ рдХ्рд░िрдпाрдПँ рд╕ंрдЧрдаिрдд рд░ूрдк рд╕े рд╕ंрдЪाрд▓िрдд рд╣ोрддी рд╣ैं, рддाрдХि рд╕ीрдоिрдд рд╕ाрдзрдиों рд╕े рдЕрдзिрдХрддрдо рд╕ंрддुрд╖्рдЯि рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी рдЬा рд╕рдХे।
рдк्рд░рдХाрд░:
1. рдкूँрдЬीрд╡ाрджी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा: рдЙрдд्рдкाрджрди рдХे рд╕ाрдзрдиों рдкрд░ рдиिрдЬी рд╕्рд╡ाрдоिрдд्рд╡, рдоूрд▓्рдп-рддंрдд्рд░ рдиिрд░्рдгाрдпрдХ। рдЙрджा. USA।
2. рд╕рдоाрдЬрд╡ाрджी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा: рд╕ाрдзрдиों рдкрд░ рд╕рд░рдХाрд░ी/рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рд╕्рд╡ाрдоिрдд्рд╡, рдХेंрдж्рд░ीрдп рдиिрдпोрдЬрди рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рдгрдп।
3. рдоिрд╢्рд░िрдд рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा: рдиिрдЬी рдПрд╡ं рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рджोрдиों рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХा рд╕рд╣рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡, рдЬैрд╕े рднाрд░рдд, рдЬрд╣ाँ рдмाрдЬाрд░ рддрдеा рд╕рд░рдХाрд░ рджोрдиों рдХी рднूрдоिрдХा рд╣ोрддी рд╣ै।
рдк्рд░рдХाрд░:
1. рдкूँрдЬीрд╡ाрджी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा: рдЙрдд्рдкाрджрди рдХे рд╕ाрдзрдиों рдкрд░ рдиिрдЬी рд╕्рд╡ाрдоिрдд्рд╡, рдоूрд▓्рдп-рддंрдд्рд░ рдиिрд░्рдгाрдпрдХ। рдЙрджा. USA।
2. рд╕рдоाрдЬрд╡ाрджी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा: рд╕ाрдзрдиों рдкрд░ рд╕рд░рдХाрд░ी/рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рд╕्рд╡ाрдоिрдд्рд╡, рдХेंрдж्рд░ीрдп рдиिрдпोрдЬрди рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рдгрдп।
3. рдоिрд╢्рд░िрдд рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा: рдиिрдЬी рдПрд╡ं рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рджोрдиों рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХा рд╕рд╣рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡, рдЬैрд╕े рднाрд░рдд, рдЬрд╣ाँ рдмाрдЬाрд░ рддрдеा рд╕рд░рдХाрд░ рджोрдиों рдХी рднूрдоिрдХा рд╣ोрддी рд╣ै।
mainseducation.com20 / 22
MAINS EDUCATION
HOTS / Application
рдЙрдЪ्рдЪ рдХ्рд░рдо рдЪिंрддрди рдк्рд░рд╢्рдиHOTS-Based Question
1рдпрджि рдПрдХ рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा PPC рдХे рдЕंрджрд░ рд╕्рдеिрдд рдмिंрджु рдкрд░ рдЙрдд्рдкाрджрди рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै, рддो рдЗрд╕рдХा рдХ्рдпा рдЕрд░्рде рд╣ै? рдЗрд╕ рд╕्рдеिрддि рд╕े рдмाрд╣рд░ рдиिрдХрд▓рдиे рдХे рджो рдЙрдкाрдп рд╕ुрдЭाрдЗрдП।4 рдЕंрдХ
рдЙрдд्рддрд░: рдЗрд╕рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рдХि рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдЕрдкрдиे рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╕ाрдзрдиों рдХा рдкूрд░्рдг рдПрд╡ं рдХुрд╢рд▓ рдЙрдкрдпोрдЧ рдирд╣ीं рдХрд░ рд░рд╣ी — рдпाрдиी рдмेрд░ोрдЬрдЧाрд░ी рдЕрдерд╡ा рд╕ाрдзрдиों рдХी рдмрд░्рдмाрджी рдХी рд╕्рдеिрддि рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рдмाрд╣рд░ рдиिрдХрд▓рдиे рд╣ेрддु: (1) рдмेрд░ोрдЬрдЧाрд░ рд╕ाрдзрдиों рдХा рдкूрд░्рдг рдЙрдкрдпोрдЧ рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдиा, (2) рдЙрдд्рдкाрджрди рддрдХрдиीрдХ рдоें рд╕ुрдзाрд░ рдХрд░ рджрдХ्рд╖рддा рдмрдв़ाрдиा।
mainseducation.com21 / 22
MAINS EDUCATION
Chapter Summary
Chapter 1 Complete
Revision Checklist ✓
- рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХी рдкрд░िрднाрд╖ाрдПँ (Smith & Robbins)
- рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╕рдорд╕्рдпाрдПँ (What, How, For Whom)
- PPC — рдЕрд░्рде, рдоाрди्рдпрддाрдПँ, рдЖрдХाрд░
- рдЕрд╡рд╕рд░ рд▓ाрдЧрдд рд╡ рд╕ीрдоांрдд рдЕрд╡рд╕рд░ рд▓ाрдЧрдд
- рдпрдеाрд░्рде рдмрдиाрдо рдЖрджрд░्рд╢ рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░
- рд╡्рдпрд╖्рдЯि рдмрдиाрдо рд╕рдорд╖्рдЯि рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░
- рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рдк्рд░рдХाрд░
Next: Chapter 2 — Consumer's Behaviour
© Mains Education | mainseducation.com22 / 22
- Get link
- X
- Other Apps
Comments
Post a Comment